پرسش ۳. با توجه به آمار گیج‌کننده، آیا بیماران واقعاً باید به اعداد و ارقام توجه کنند؟!

Download a pdf of this page

نحوهٔ ارائهٔ اعداد می‌تواند بسیار دلهره‌آور یا حتی گمراه‌کننده باشد، اما چنانچه می‌خواهید یک درمان را با درمان دیگر مقایسه کنید یا بدانید بیماری‌ شما چگونه بر سایر افراد مشابه شما نیز تأثیرگذار است، می‌توانید از اعداد و ارقام استفاده کنید، اما برخی روش‌های ارائهٔ اعداد از دیگر روش‌ها مفیدتر است.

بهترین روش برای آنکه اعداد و ارقام برای افراد غیرمتخصص (همچنین پزشکان) معنای خاصی داشته باشد، استفاده از دفعات تکرار، یعنی به‌کارگیری اعداد صحیح، است؛ بنابراین گفتن ۱۵ نفر از هر ۱۰۰ نفر، بر گفتن ۱۵ درصد ارجحیت دارد.

بیشتر اعداد نه‌تنها در قالب کلمات و جملات، بلکه به‌صورت گرافیکی (مثلاً نمودارهای ستونی رنگی، نمودارهای دایرهای، چهره‌های غمگین در کادرها و…) و همچنین در جداول مفید ارائه می‌شوند. نمایش «اعداد» به‌وسیلهٔ این «کمک‌تصمیم‌گیرها» (Decision Aids) برای این است که افراد بسیاری بتوانند معنای دادهها را درک کنند.

در ادامه، یکی از راه‌های توضیح تأثیر داروهای فشار خون بر خطر بیماری قلبی و سکتهٔ مغزی، در بیماران مبتلا به فشار خون بالا طی دورهٔ ده‌ساله، با استفاده از نمودار ستونی آمده است. [3]

پیش‌بینی می‌شود از هر صد نفر مبتلا به فشار خون بالا که از هیچ درمانی در ده سال آینده استفاده نخواهند کرد، سیزده نفر دچار بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی شوند.

اگر همهٔ ۱۰۰ نفر داروی فشارخون الف را مصرف کنند، تنها یازده نفر آن‌ها به بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی مبتلا خواهند شد و دو نفر از آن‌ها می‌توانند از مبتلا‌شدن به این بیماری‌ها جلوگیری کنند.

اگر همهٔ ۱۰۰ نفر داروی فشارخون ب را مصرف کنند، ده نفر مبتلا به بیماری قلبی یا سکته مغزی می‌شوند و از ابتلای سه نفر از آن‌ها به بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی جلوگیری می‌شود.

این مسئله مشخص است، اما این اعداد ساده به صورتی گزارش می‌شوند که تنها برای متخصصان آمار قابل‌فهم هستند.

در ادامه می‌بینیم که چگونه این اعداد به‌جای نمودار با استفاده از جدول نشان داده میشوند. در این مثال ما بر درمان بهتر (داروی ب) تمرکز خواهیم کرد و پس از مرتب‌کردن اعداد از آن‌ها استفاده می‌کنیم.

تصویر بالا در قالب جدول

	بدون درمان	درمان با داروی ب
بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی (در طول ده سال)	۱۳ از ۱۰۰ نفر	۱۰ از ۱۰۰ نفر
بدون بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی	۸۷ از ۱۰۰ نفر	۹۰ از ۱۰۰ نفر
جمع	۱۰۰	۱۰۰

 

خطر ابتلا به بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی بدون درمان، ۱۳ درصد (یا ۱۳ از ۱۰۰) است؛ در حالی که با داروی ب خطر ۱۰ درصد (یا ۱۰ از ۱۰۰) است؛ تفاوت ۳ درصد (یا ۳ از ۱۰۰). از آنجا که داروی ب سبب جلوگیری سه مورد از هر سیزده مورد ابتلا به بیماری قلبی یا سکتهٔ مغزی می‌شود، این کاهش خطر نسبی ۳/۱۳ یا ۲۳ درصد است؛ بنابراین می‌توان گفت کاهش خطر مطلق با درمان ۳ درصد یا کاهش خطر نسبی ۲۳ درصد است. این‌ها دو روش متفاوت برای بیان یک موضوع هستند.

میزان کاهش خطر نسبی همیشه عددی بزرگ است و درنتیجه توجه بیشتری به خود جلب می‌کند؛ بنابراین اگر شما تیتری را می‌بینید که می‌گوید: «۲۳ درصد از سکته‌ها جلوگیری شده است» مطلبی دریافت نمی‌کنید؛ زیرا به گروه خاصی از افراد که تحت تأثیر قرار گرفته‌اند اشاره‌ای ندارد. همچنین زمان و از همه مهم‌تر، خطر سکتهٔ مغزی بدون درمان مدنظر قرار نمی‌گیرد. به احتمال زیاد این کاهش خطر نسبی است (اما شما باید بررسی کنید).

اعداد گاهی اوقات بسیار متفاوت هستند. گزارش یک روزنامه را از مطالعهٔ غربالگری سرطان پروستات در نظر بگیرید: «می‌تواند مرگ‌ومیرها را تا 20 درصد کاهش دهد» که مهم به نظر می‌رسد. نتایج می‌تواند به این صورت نیز بیان شود که به ازای هر 1410 فرد غربال‌شده، از یک مورد مرگ جلوگیری شده است، یا میزان بسیار اندک 07/0 درصد؛ یعنی از هر ۱۰ هزار مرد غربال‌شده، از هفت مرگ زودرس جلوگیری شده است). ۲۰ درصد کاهش خطر نسبی است و 07/0 درصد هم کاهش خطر مطلق. دومی به‌دلیل مرگ‌ومیر اندک ناشی از سرطان پروستات بسیار کوچکتر است و به نمی‌رسد سرخط اخبار قرار بگیرد. درمجموع، اگر ادعای تیتر بیش‌ازحد خوش‌بینانه به نظر می‌رسد، احتمالاً همین‌گونه است! [4]

با توجه به آنچه بیان شد، اعداد مهم هستند و ارائهٔ خوب آنها می‌تواند در تصمیم‌گیری مؤثر باشد. بیماران باید از پزشک خود بخواهند تا نتایج را به‌گونه‌ای توضیح دهند که آنها به‌راحتی موضوع را درک کنند (در صورت لزوم همراه با موارد بصری برای شفافیت بیشتر). اگر لازم است تصمیم‌‌گیری دربارهٔ روش‌های درمانی به اشتراک گذاشته شود و پزشکان و بیماران دربارهٔ معنای حقیقی اعداد شفاف‌سازی کنند.

بعدی: پرسش ۴. چگونه افراد از ارتباط شواهد پژوهشی با خود مطلع می‌شوند؟