هرسپتین (Herceptin)!

Download a PDF of this page

شرکت‌های تجاری در اعلام مزایای درمان‌های جدید، همراه با کم‌اهمیت جلوه‌دادن مشکلات تنها نیستند. پوشش‌های رسانه‌ای حرفه‌ای نیز می‌توانند اغراق‌آمیز و مشتاقانه مزایای یک دارو را برجسته‌ کنند و جنبه‌های منفی بالقوه آن را نادیده بگیرند. ممکن است این جنبه‌های منفی ‌تنها شامل آثار جانبی مضر نباشند، بلکه مشکلات تشخیصی را نیز دربربگیرند؛ همان‌گونه که اتفاقات پیرامون داروی سرطان پستان، تراستوزومب (Trastuzumab)، که با نام تجاری Herceptin شناخته‌شده‌تر است، این امر را نشان می‌دهد (ن. ک: فصل ۳).

در اوایل سال ۲۰۰۶ میلادی (اواخر سال ۱۳۸۴ شمسی)، خواسته‌ها و انتظارات ائتلاف‌های متعدد بیماران و شاغلان حرفه‌های سلامت که با صنعت داروسازی و رسانه‌های جمعی تغذیه می‌شد، سازمان خدمات ملی سلامت بریتانیا (UK NHS) را وادار کرد تا هرسپتین را برای بیماران مبتلا به سرطان پستان اولیه فراهم کند؛ درنتیجه «غلبهٔ بیماران بر قدرت» محقق و هرسپتین دارویی شگفت‌انگیز معرفی شد (ن. ک: فصل ۱۱).

در آن زمان، هرسپتین تنها برای درمان سرطان پستان متاستاتیک (گسترش‌یافته) مجوز داشت و برای سرطان اولیهٔ پستان به‌اندازهٔ کافی آزمایش نشده بود. درواقع، تولیدکنندگان مجوز استفاده از آن را تنها در درمان مراحل اولیهٔ بیماری در زیرگروه بسیار کوچکی از زنان درخواست کرده بودند؛ کسانی که نتیجهٔ آزمایش آن‌ها برای یک پروتئین با نام HER2 مثبت بود. از هر پنج زن تنها یک مورد این مشخصات ژنتیکی را دارد. مشکلات و هزینه‌های ارزیابی دقیق اینکه آیا یک بیمار HER2 مثبت است یا خیر و احتمال تشخیص ـ و بنابراین درمان ـ نادرست به‌عنوان یک مورد «مثبت کاذب»، به‌ندرت در مطبوعات مشتاق اما غیر انتقادی گزارش شده بود. همچنین بر این موضوع تأکید نشد که حداقل چهار نفر از هر پنج بیمار مبتلا به سرطان پستان HER2 مثبت نیستند [9, 10, 11, 12].

این وضعیت ادامه داشت تا آن زمان که مؤسسهٔ ملی سلامت و تعالی بالینی بریتانیا (NICE) – سازمانی که مسئول بررسی بی‌طرفانهٔ شواهد و انتشار دستورالعمل‌هاست – توانست هرسپتین را به‌عنوان یک گزینهٔ درمانی برای زنان مبتلا به سرطان اولیهٔ پستان با HER2 مثبت توصیه کند. حتی پس از آن یک هشدار جدی وجود داشت. از آنجا که شواهد زیادی مبنی بر عوارض جانبی هرسپتین بر عملکرد قلب وجود داشت، NICE توصیه کرد پزشکان باید عملکرد قلب بیماران را قبل از تجویز دارو ارزیابی کنند و آن را به زنان مبتلا به مشکلات قلبی مختلف، اعم از آنژین تا ضربان غیر طبیعی قلب پیشنهاد ندهند. NICE اعتقاد داشت به‌دلیل داده‌های کوتاه‌مدت عوارض جانبی که برخی از آن‌ها جدی هستند، احتیاط‌کردن ضروری است. پیامدهای بلندمدت، هم مثبت و هم منفی، به زمان زیادی نیاز دارند.[13]

[فشارهای مشابهی برای استفاده از هرسپتین در کشورهای دیگر هم وجود داشت؛ برای ‌مثال در نیوزیلند، گروه‌های حمایت از بیماران، مطبوعات و رسانه‌ها، شرکت‌های دارویی و سیاستمداران همه خواستار آن شدند که باید برای افراد مبتلا به سرطان پستان هرسپتین تجویز شود. به همین ترتیب، آژانس مدیریت دارویی نیوزیلند (PHARMAC) که عملکرد مشابهی با NICE در انگلستان دارد، شواهد استفاده از هرسپتین را در سرطان اولیهٔ پستان بررسی کرد. در ژوئن سال ۲۰۰۷ میلادی (خرداد سال ۱۳۸۶ شمسی)، براساس بررسی‌های این آژانس، PHARMAC اعلام کرد رژیم ۹ هفته‌ای هرسپتین برای بیماران مبتلا به سرطان پستان در مراحل اولیه مناسب است و به‌جای آنکه داروها یکی پس از دیگری استفاده شوند، بیماران می‌توانند هم‌زمان با سایر داروهای ضد سرطان، هرسپتین را هم دریافت کنند. البته این رژیم یکی از سه رژیمی بود که بعدها در سراسر جهان آزموده شد. همچنین PHARMAC تصمیم گرفت بودجه‌ای را به یک مطالعهٔ بین‌المللی اختصاص دهد تا مدت‌زمان ایده‌آل استفاده از درمان هرسپتین تعیین شود؛ با این حال، در نوامبر ۲۰۰۸ میلادی (آبان ۱۳۸۷ شمسی)، دولت تازه روی کار آمده، تصمیم مبتنی بر شواهد PHARMAC را رد و بودجه‌ای برای دورهٔ دوازدهماههٔ دارو تعیین کرد [14].

همچنان عدم قطعیت‌های زیادی دربارهٔ هرسپتین باقی مانده است؛ برای مثال درمورد اینکه این دارو چه زمانی و برای چه مدتی تجویز شود؛ آیا ممکن است مضرات طولانی آن برای برخی زنان بر فوایدش برتری داشته باشد و آیا این دارو بازگشت سرطان را به تأخیر می‌اندازد یا از آن پیشگیری می‌کند؟ نگرانی دیگر این بود که وقتی هرسپتین در ترکیب با دیگر داروهای سرطان پستان مانند آنتراسایکلین‌ها و سیکلوفسفامید تجویز می‌شود، ممکن است خطر ابتلای بیماران را به عوارض جانبی قلبی از حدود چهار بیمار در هر صد نفر به حدود ۲۷ مورد در هر صد نفر افزایش دهد [15].

بیشتر: منابع (فصل ۱)